بذر و بذرکاری
ويژگي يک بذرخوب عبارتند از:
● اندوخته غذايي کافي داشته باشد.(چروکيده نباشد)
● وزن هزار دانه از 35 گرم بيشتر باشد.
● بذر بايد سالم و شکستگي نداشته باشد.
● عاري از بذور علف هرز باشد.
● خلوص ژنتيکي داشته باشد(همه بذور از يک رقم باشد)
● قوه ناميه آن بيشتر از٠ ٩ درصد باشد.
چنانچه بذر توسط زارع تهيه شود لازم است بهترين قسمت مزرعه جهت تهيه بذر مورد انتخاب و بذور جمع آوري شده اگر داراي علف هرز هستند بوجاري شوند.قبل از کاشت لازم است بذور را ضد عفوني نمائيم با اين کار محصول خود را در مقابل بيماريهاي سياهک و برخي بيماري هاي ديگر بيمه مي نمائيم. جهت اين که از سموم قارچ کش توصيه شده استفاده شود و به گونه اي عمل شود که دانه ها بذر به خوبي به سم آغشته شده و قشر نازکي از سم بذور را فرا گيرد. براي اين کار مي توان از ميکسرهاي مختلف که درب آنها بسته مي شود با چرخش مخلوط بذر و سم حدود 3 دقيقه استفاده نمود يا اين که بذور را روي پلاستيک يا برزنت يا سطح صاف و تميز کپه نمود و سم مورد نياز را روي آن پاشش داده و با استفاده از پارو بذور را چندين بار زيرورو کرد تا کاملا به سم آغشته شود.اين کار لازم است قبل از عمليات بذر کاري صورت گيرد . مقدار سم لازم معمولا ٢ در هزار مي باشد. در هنگام ضدعفوني بذور از ماسک و يا پارچه جهت پوشانيدن سر و صورت و دهان استفاده شود و از خوردن و آشاميدن و سيگار کشيدن حين عمليات ضدعفوني پرهيز شود . تعدادي از سموم موجود در حال حاضر جهت ضدعفوني بذور گندمعبارتند از: کاربوکسين تيرام- تريادينمول- ديکونازول- رئال- کاربندازيم.
تاريخ كاشت
منظور از تاريخ كاشت مطلوب فراهم نمودن شرايط آب و هوايي براي رشد و نمو مطلوب گياهاست به نحوي كه در طول مراحل مختلف رشد و نمو از كليه عوامل نامساعد اعم از گرما ، سرما ، شيوع آفات و بيماريها مصون و محفوظ باشد . بهترين تاريخ كاشت توصيه شده ۱۵ آبان لغايت ٢۵آذر مي باشد.
روشهاي كاشت
● روش كرتي
روشي است سنتي و در زمين هايي اعمال مي شود كه داراي سطح كم، شيب نامناسب و ياآب كم براي آبياري هستند. در اين روش معمولاً پس از انجام گاوآهن و ديسك، بذر را پاشيده و با ديسك زير خاك برده و مرزهايي با مرزبند ايجاد مي كنند. در اين روش استفاده از ماشين آلات براي انجام امور داشت مانند سمپاشي عليه علف هاي هرز غيرممكن و برداشت با كمباين به دليل مرزهاي زياد مشكل است. همچنين از سطح مفيد مزرعه به خوبي استفاده نشده و ضايعات زمين زياد است.
● روش خطي يا فارويي
پس از انجام گاوآهن، ديسك و تسطيح، با استفاده از دستگاه كودپاش (سانتريفوژ) بذر را در سطح مزرعه پاشيده و سپس با دستگاه فاروئر جوي و پشته ايجاد مي شود. در مواردي پيش از انجام جوي و پشته به وسيله ديسك بذر را زير خاك مي كنند كه آزمايش ها نشان داده، اين عمل چندان موثر و مورد نياز نيست.
در اين روش پشته ها، كم عرض (٢۵ – ۱٠سانتيمتر) و كم عمق (۱۵ – ۱٠سانتيمتر) هستند و در مواردي هنگام آبياري، حالت غرقابي ايجاد مي شود. بذرپاشي به روش سانتريفوژ باعث مي شود بذرها به طور تصادفي و كنترل نشده پخش و در خاك مستقر شوند، بنا بر اين تعدادي بوته نيز در كف جويچه ها سبز مي شوند كه جايگاه مناسبي براي استقرار گياه نبوده و ممكن است بوته هاي اين ناحيه مقداري از مواد غذايي و رطوبت موجود را مصرف كنند. ولي قدرت رقابت با بوته هاي روي پشته را ندارند و محصولي نيز توليد نمي كنند و در صورت توليد از كيفيت كمي برخوردارند.
نوع ديگري از كشت رديفي گندم در ايران وجود دارد كه در آن از ماشين هاي بذركار استفاده مي شود. عرض پشته ها در اين نوع بذركارها تقريباً ثابت (حدود ٣٠ سانتيمتر) بوده و دستگاه قادر است سه رديف بذر بر روي هر پشته بكارد. فاصله بين رديف كاشت (فاصله وسط يك جويچه تا وسط جويچه مجاور) حدود ۵۵ سانتيمتر است. برخي بذركارها همزمان دو عمل احداث پشته و كاشت بذر بر روي پشته را انجام مي دهند كه نوعي مزيت براي اين دستگاه ها محسوب مي شود.
روش نواري
اين روش در زمين هايي كه شيب مناسب داشته و انجام عمل تسطيح در آن ها ميسر باشد قابل اجراست. در اين روش با توجه به شيب مناسب نيازي به ايجاد جويچه نيست. كاشت با ماشين هاي بذركار صورت گرفته زمين در قطعات بزرگ قابل آبياري است. از دستگاه كمباينت مي توان در اين روش كشت استفاده كرد. اين دستگاه همزمان در اراضي شخم خورده عمليات ديسك، تسطيح و كشت را انجام مي دهد.
● روش كشت بذر بر روي پشته هاي بلند
مدرن ترين روشي است كه در كشورهاي پيشرفته اجرا مي شود. به طور خلاصه، در اين روش دو الي سه رديف بذر بر روي پشته هاي بلند و عريض كاشته مي شود. در اين سيستم عرض پشته ٧۰ – ٤۵ سانتيمتر، فاصله رديف كاشت بر روي پشته ٢۰ – ۱۵ سانتيمتر، عرض جويچه ها (فارو) ٣٠ – ٢۵ سانتيمتر و ارتفاع پشته (عمق فارو) ٢٠ – ۱٢ سانتيمتر است. هدايت آب در زمين از طريق جويچه ها انجام مي شود، به طوري كه رطوبت به صورت نشتي به محل استقرار بذرها نفوذ مي كند و حالت غرقابي ايجاد نمي شود.
ميزان بذر
میزان بذر مصرفی یکی از مهمترین فاکتورهای دخیل درعملکرد می باشد تحت تاثیر عوامل زیر قرار می گیرد:
● رطوبت؛ هر قدر بیشتر باشد میزان بذر مصرفی را بیشتر می گیرند و برعکس.
● حاصلخیزی خاک؛ هر قدر بیشتر باشد میزان بذر مصرفی را بیشتر می گیرند و برعکس.
● زمان کاشت؛ هر قدر تاریخ کاشت با تاخیر روبرو شود یا به اصطلاح کرپه شود میزان بذر را بیشتر در نظر می گیرند.
● وزن هزار دانه؛ وزن هزار دانه هر قدر بیشتر باشد میزان بذر مصرفی را جهت ایجاد تراکم مناسب بیشتر در نظر می گیریم.
● نوع کاشت؛ در کشت و بذرکاری بصورت دست پاش میزان بذر مصرفی بیشتر و تلفات بذر زیاد است در صورتیکه در کاشت بوسیله ماشین های کاشت (خطی کار غلات ) میزان بذر مصرفی گاهی تا ۵۰ کیلوگرم در هکتار کاهش می یابد. تراکم و سطح سبز ایجاد شده توسط ماشین کاشت یکسان و مطلوب و در نهایت عملکرد بیشتر خواهد شد.
● نحوه تهیه زمین؛ اگر تهیه بستر بذر بصورت اصولی و مطلوب صورت گیرد میزان بذر مصرفی به همان نسبت تا حد معینی کاهش خواهد یافت.