کاهش حاصلخیزی خاک برای کلیه مناطق کشاورزی به صورت یک مشکل بزرگ درآمده است . یکی از روشهای بهبود این اراضی بالا بردن حاصلخیزی آنها از طریق مصرف کودهای شیمیایی و آلی است .

در زراعت دیم و در شرایط بارندگی محدود ، مصرف مقدار متعادلی از عناصر غذایی بسیار نافع است . زیرا در حقیقت این عناصر ، گیاه را قادر می سازند تا از رطوبت قابل دسترس به طور موثری استفاده نماید .

در مقاله حاضر میزان و چگونگی مصرف درست کودهای شیمیایی ازت ، فسفر و پتاس که در گروه مواد غذای پرمصرف می باشند را همراه با مصرف  کودهای آلی برای افزایش گندم دیم به صورت ساده برای دیمکاران و تولید کنندگان عزیز ارایه می وشد .

اهمیت کشت گندم دیم

با توجه به اینکه  جمعیت کشورمان روز به روز در حال افزایش است نیاز به مواد غذایی اهمیت زیادی پیدا می کند . چون غذای اصلی مردم ایران نان می باشد ، بنابراین برای پاسخگویی به تقاضای آنان تولید گندم را باید افزایش دهیم .

در حال حاضر تولیدات داخلی به اندازه نیاز مبرم کشور نمی باشد . لذا دولت مجبور است هرساله مقدار زیادی گندم از کشورهای خارج خریداری نماید . اگر بتوان از اراضی دیمزار که نزدیک به نیمی از سطح زیر کشت را در کشور تشکیل می دهند تولید مناسبی به دست آوریم می توان خرید گندم را از خارج به میزان قابل توجهی کاهش داد .

برای دستیابی به این امر مهم ، کشاورزان لازم است بدانند که چگونه باید از کودهای شیمیایی و آلی به شیوه درستی استفاده کنند .

به همین دلیل کارشناسان کشاورزی پس از تحقیق زیاد ، روش های مناسبی برای افزایش تولید در دیمزارها پیدا کرده اند ، ودیمکاران کشورمان با اجرای آنها می توانند به تولید مناسبی دست یابند .

یکی از مهمترین روشها ، مصرف متعادل کودهای شیمیایی و آلی در دیمزار است .

چرا باید به دیمزارها کود بدهیم ؟

ریشه گندم برای رشد و نمو برگ ، ساقه و دانه ، مرتبا از مواد غذایی خاک استفاده می کند .بنابراین بعد از مدتی حاصلخیزی خاک کاهش می یابد و گیاه کم کم ضعیف و زرد می شود .

در این جا است که باید بدانیم زمین چه مقدار وبه کدام مواد غذایی احتیاج دارد  آنگاه با دادن مقدار مناسبی از کودهای شیمیایی و آلی بادرنظر گرفتن رطوبت زمین می توان نسبت به بارور شدن دوباره خاک امیدوار شد .

کشاورزان عزیز

توجه داشته باشید همان طور که کمبود مواد غذایی در خاک باعث ضعیف شدن بوته ها می شود مصرف بی رویه کود نیز باعث ضررهایی به شرح زیر خواهد شد :

با مصرف بیش از اندازه یک نوع کود ، تعادل مواد غذایی بهم می خورد و در نتیجه تغذیه گیاه گندم دچار مشکل می شود .

- عملکرد محصول کاهش می یابد .

- مواد آلی خاک از بین رفته و زمین سفت و خراب می شود .

چه مقدار کود به گندم بدهیم تا تولید خوبی داشته باشیم ؟

این سوالی است که کشاورزان همه ساله هنگام کود دادن به مزرعه ، از خود می پرسند .

مناسب ترین جوابی که به این سوال می توان داد آناست که چون مقدار کود مورد نیاز گیاه به عوامل زیادی بستگی دارد لذا کشاورزان می بایست قبل از کاشت ، نمونه خاک مزرعه خود را به آزمایشگاه خاک و آب منطقه ببرند و براساس نتایج آزمایشگاه و توصیه کارشناسان مربوطه ، کود موردنیاز را به زمین خود بدهند و مطمئن باشند که با استفاده از این روش هم به تولید بالایی دست خواهند یافت و هم به زمین خود در اثر مصرف بی رویه کود صدمه یی وارد نمی کنند .

نکته مهم :

مقدار مصرف کود در مزرعه باید براساس نتایج آزمایشگاه خاکشناسی و شرایط آب و هوایی منطقه باشد .

مصرف کود و نقش رطوبت در زراعت گندم

در زراعت دیم مقدار رطوبت خاک در جذب کود و استفاده از آن تاثیر زیادی دارد . به طور کلی کودها باعث توسعه بیشتر ریشه ها در خاک می شوند . به طوری که در فصل رویش ، ریشه گیاه می تواند به عمق بیشتری از زمین نفوذ کرده و آب را از عمق زمین دریافت کند .در این حالت گیاه آن مقدار از مواد غذایی را که معمولا در عمق خاک قرار دارد جذب خواهد کرد .

بنابراین :

مقدار وزمان مصرف کود لازم برای گندم دیم بایستی در تعادل با وضعیت رطوبت خاک وبارندگی منطقه درنظر گرفته شود .

ود ازته چیست و چه نقش در گندم دیم دارد ؟

کود ازته یا کود شکری به صورت دانه های ریز سفیدرنگ می باشد . این کود از تمام عناصری که برای تکمیل مواد غذایی به خاک داده می شود بیشترین تاثیر را از نظر افزایش تولید محصول دارد . در زراعت گندم دیم هرگاه رطوبت کافی نباشد، کاربرد کود ازته محدود می شود . برای کارایی کود ازته لازم است کودهای فسفره و پتاسه نیز در صورت موجود نبودن در خاک به میزان کافی به آن اضافه شود .

اگر گیاه گندم کمبود ازت داشته باشد رشد آن متوقف شده و ظاهرش زرد می شود . این زردی ابتدا در برگهای پائین تر دیده میشود . در صورت کمبود شدید برگها قهوه ای شده و گیاه می میر د .

با مصرف کافی ازت رشد رویشی گیاه گندم زیاد شده و رنگ آن سبز تیره می شود . در بعضی شرایط مصرف بیش از اندازه ازت دوره رشد را طولانی تر می کند . و رسیدن محصول را به تأخیر می اندازد همچنین حساسیت گیاه را در برابر آفات و بیماریها بیشتر می کند .

کود ازته موجب رشد و نمو و شادابی گندم ، زیاد شدن ساقه و برگهای آن و افزایش مقدار محصول می شود . ازت در بالا رفتن کیفیت و مرغوبیت گندم هم تاثیر دارد .

کمبود ازت چه اثری در گندم دیم دارد ؟

غیر از کم آبی هیچ کمبودی مانند ازت روی گیاه تاثیر بد نمی گذارد .

- کمبود ازت باعث ضعیف شدن گیاه می شود .

- در اثر کمبود ازت ، برگهای اولیه زد شده و گیاه خوب پنجه نمی زند.

- ساقه ها ، نازک و کم کم به رنگ قرمز درآمده و رشد طولی آنها کم می شود .

- کمبود ازت باعث می شود تا خوشه ها کوچک و دانه ها چروکیده باقی بمانند در بعضی مواقع این کمبود باعث خشک شدن گیاه نیز می شود .

مقدار ازت مورد نیاز گیاه

برای زراعت گندم دیم حدود دوکیسه 50 کیلوگرمی نیترات آمونیوم در هکتار توصیه می شود که با توجه به وضعیت خاک ومقدار بارندگی منطقه قابل تغییر است .

 

کود فسفر چیست و چه نقشی در گندم دیم دارد ؟

فسفر در بیشتر گیاهان وجود دارد ولی معمولا مقدار آن کمتر از ازت وپتاسیم است . فسفر در اکثر فعالیتهای گیاه دخالت دارد . مقدار کافی فسفر در اوایل زندگی گیاه برای رشد و حیات گندم ضروری است . فسفر زمان رسیدن گندم را کوتاهتر کرده و گیاه را در مقابل کم آبی وبیماری ها ، مقاو تر می کند . این عنصر تولید و مرغوبیت گندم را نیز بیشتر می نماید . مصرف به اندازه فسفر باعث تولید ریشه های قوی و استحکام گیاه گندم نیز می شود .

کمبود فسفر

کمبود فسفر باعث کاهش مرغوبیت گندم میشود وخاصیت انباری آن را کاهش می دهد . در اثر کمبود فسفر رنگ گیاه سبز شده و رشد آن کند می شد . نوک برگها به تدریج پژمرده شده و سپس به تمامی سطح برگ پیشروی می کند . در حالت کمبود شدید ، برگها و ساقه ها به خصوص گلبرگها ارغوانی و سرانجام بنفش می شوند .

مقدار فسفر مورد نیاز گندم دیم

اگر مقدار فسفر خاک کم باشدف مقدار دو کیسه 50 کیلوگرمی کود سوپرفسفات تریپل در هکتار کافی است .

- اگر مقدار فسفر خاک درحد متوسط باشد مقدار 5/1 کیسه 50 کیلوگرمی کود سوپرفسفات تریپل در هکتار کافی است .

- اگر مقدار فسفر خاک زیاد باشد ، به مصرف کود فسفاته احتیاجی نیست .

کود پتاسه چیست و چه نقشی در گندم دیم دارد ؟

کودهای پتاسه به رنگ سفید مایل به خاکستری و به حالت پودر می باشند . پتاس را می توان به سهئلت در خاک ذخیره نمود تا به تدریج به مصرف گیاه برسد.

از مزایای مهم پتاس متعادل نگه داشتن رطوبت گیاه است .

پتاسیم باعث قوی تر شدن اندامهای گیاه گندم شده و کمک می کند تا گیاه در مقابل خوبایدگی (ورس ) مقاومت بییشتری نماید .به طور کلی پتاسیم مقاومت گیاه را در برابر بیماریها وآفات زیاد کرده و باعث افزایش موا قندی و نشاسته یی گیاه می شود پتاسیم مرغوبیت محصول را بهتر کرده و تحمل گندم را نسبت به شوری بیشتر می کند . پتاسیم در بهبود تنفس گیاه گندم موثر است .

کمبود پتاسیم در گندم دیم

در اثر کمبود پتاسیم ساقه گیاه گندم ضعیف می شود ، که نتیجه اش خوابیدگی (ورس ) است . کمبود پتاسیم سبب کاهش مقاومت گیاه گندم به بعضی از آفات و بیماریهای گیاهی ازجمله بیماری سفیدک حقیقی گندم میشود . کمبود پتاسیم باعث خواهد شد تا برگها به رنگ  سبز تیره درآمده و نوک آنها زرد شود، حاشیه برگها سوختگی پیدا کرده و می میرند .تعداد ساقه ها ممکن است زیاد باشد ولی تعداد خوشه ها خیلی کم خواهند بود و دانه ها نیز چروکیده و کوچک باقی می ماند .

مقدار پتاسیم مورد نیاز :

اگر مقدار پتاسیم خاک کم باشد مقدار 5/1 کیسه 50 کیلوگرمی سولفات پتاسیم در هکتار کافی است .

اگر مقدار پتاسیم خاک در حد متوسط باشد مقدار یک کیسه 50 کیلوگرمی سولفات پتاسیم درهکتار کافی است .

اگر مقدار پتاسیم خاک زیاد باشد ، احتیاجی به مصرف کود پتاسیمی نیست .

کودهای آلی و تاثیر آن در دیمزارها

باقیمانده های گیاهی و حیوانی دارای مواد غذایی موردنیاز گیاهان از جمله گندم می باشند که پوسیده شدن آن باعث تغذیه منظم گیاه می شود. وقتی کود آلی پوسیده به خاک اضافه شود قسمتی از مواد غذایی موجود در آن بلافاصله در اختیار گیاه قرار می گیرد و قسمت دیگر به تدریج و به مرور زمان آماده جذب گیاه می شود .

مواد آلی باعث بهبود خاک شده تا ریشه گیاه بتواندبه راحتی در خاک نفوذ کند واز آب هوا و مواد غذایی موجود در خاک به خوبی استفاده نماید .

از محاسن دیگر مواد آلی در دیمزارها این است که موجب افزایش ظرفیت نگهداری رطوبت خاک می شوند.

توصیه مصرف کودهای آلی :

اگر مقدار کربن خاک کم باشد مقدار کود آلی موردنیاز 10 تن درهکتار خواهد بود .

اگر مقدار کربن آلی خاک متوسط باشد مقدار کود آلی مورد نیاز 50 تن در هکتار خواهد بود.

اگر مقدار کربن آلی خاک زیاد باشد به مصرف کود آلی نیازی نیست .